SafeMeesh – Kompleksowe usługi BHP, środowiska i szkoleń dla firm

Hałas jest jednym z najczęściej występujących fizycznych czynników szkodliwych w środowisku pracy. Dotyczy nie tylko dużych zakładów produkcyjnych, hal przemysłowych czy budów. Podwyższony poziom hałasu może występować również w warsztatach, magazynach, zakładach stolarskich, drukarniach, centrach logistycznych czy podczas obsługi różnego rodzaju maszyn i urządzeń.

Długotrwała ekspozycja na nadmierny hałas może prowadzić przede wszystkim do trwałego pogorszenia słuchu. Może również zwiększać zmęczenie, utrudniać koncentrację oraz wpływać na bezpieczeństwo wykonywania pracy. Z tego względu przepisy nakładają na pracodawców obowiązek rozpoznawania zagrożeń występujących na stanowiskach pracy oraz, w określonych przypadkach, wykonywania badań i pomiarów hałasu.

Kiedy pomiary hałasu w miejscu pracy są obowiązkowe? Jak często należy je wykonywać i jakie wartości uznaje się za dopuszczalne?

Dlaczego hałas w miejscu pracy jest czynnikiem szkodliwym?

Hałasem określa się niepożądane lub szkodliwe dźwięki, które mogą oddziaływać na pracownika podczas wykonywania obowiązków zawodowych.

Państwowa Inspekcja Pracy zalicza hałas do fizycznych czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy.

Najbardziej oczywistym skutkiem nadmiernej ekspozycji jest stopniowe pogorszenie słuchu. Problem polega na tym, że pracownik może przez długi czas nie zauważać zmian. Uszkodzenia powodowane wieloletnią ekspozycją na wysoki poziom dźwięku mogą mieć charakter trwały.

Hałas może również:

utrudniać koncentrację,
zwiększać zmęczenie pracowników,
utrudniać komunikację pomiędzy pracownikami,
zagłuszać sygnały ostrzegawcze,
zwiększać ryzyko popełnienia błędu,
zwiększać ryzyko wypadku przy pracy.

Dlatego ocena hałasu nie powinna sprowadzać się wyłącznie do stwierdzenia, że „na hali jest głośno”. Narażenie należy oceniać w odniesieniu do rzeczywistych warunków wykonywania pracy, źródeł hałasu oraz czasu ekspozycji pracowników.

Kiedy pracodawca musi wykonać pomiary hałasu?

Pracodawca powinien najpierw rozpoznać czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy.

Przy ocenie należy uwzględnić między innymi:

stosowane maszyny i urządzenia,
wykorzystywane narzędzia,
przebieg procesów technologicznych,
sposób organizacji pracy,
czas przebywania pracowników przy źródle hałasu,
informacje dotyczące emisji hałasu podawane przez producentów maszyn,
stosowane środki ochrony zbiorowej,
warunki panujące na konkretnym stanowisku pracy.

Jeżeli przeprowadzone rozpoznanie wskazuje, że hałas może stanowić czynnik szkodliwy dla zdrowia pracowników, należy uwzględnić go w ocenie środowiska pracy i wykonać odpowiednie pomiary.

Przepisy wymagają, aby pierwsze badania i pomiary czynnika szkodliwego dla zdrowia zostały wykonane nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.

Nie oznacza to jednak, że każda firma automatycznie musi wykonywać pomiar hałasu. Kluczowe jest wcześniejsze rozpoznanie występujących zagrożeń oraz źródeł emisji.

W jakich zakładach pomiary hałasu są szczególnie istotne?

Konieczność przeprowadzenia pomiarów najczęściej pojawia się tam, gdzie wykorzystywane są maszyny, urządzenia lub procesy generujące znaczny poziom dźwięku.

Dotyczy to między innymi:

zakładów produkcyjnych,
zakładów obróbki metalu,
stolarni i tartaków,
warsztatów samochodowych,
zakładów ślusarskich,
drukarni,
magazynów i centrów logistycznych,
zakładów przetwórstwa,
przedsiębiorstw budowlanych,
stanowisk wykorzystujących szlifierki, przecinarki i młoty,
stanowisk obsługujących prasy, sprężarki lub agregaty,
operatorów ciężkich maszyn,
pracowników wykorzystujących elektronarzędzia.

Samo występowanie maszyny generującej hałas nie przesądza jeszcze o przekroczeniu norm. Znaczenie ma również czas pracy urządzenia, odległość pracownika od źródła hałasu, akustyka pomieszczenia oraz długość ekspozycji.

Dlatego rzeczywisty poziom narażenia powinien zostać określony na podstawie prawidłowo wykonanych pomiarów.

Jakie są dopuszczalne wartości hałasu w pracy?

Jednym z najważniejszych parametrów jest poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy.

Dopuszczalne ze względu na ochronę słuchu wartości wynoszą:

85 dB – poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy,
115 dB – maksymalny poziom dźwięku A,
135 dB – szczytowy poziom dźwięku C.

Warto przy tym odróżnić najwyższe dopuszczalne natężenie od tzw. wartości progu działania.

Dla poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy wartość progu działania wynosi 80 dB. W przypadku szczytowego poziomu dźwięku C próg działania wynosi 135 dB.

Oznacza to, że działania związane z ochroną pracowników mogą być konieczne jeszcze przed osiągnięciem wartości 85 dB.

80 dB a 85 dB – jaka jest różnica?

Te dwie wartości bywają ze sobą mylone.

80 dB to wartość progu działania. Po jej osiągnięciu lub przekroczeniu pracodawca powinien wdrażać odpowiednie działania wynikające z przepisów dotyczących ochrony pracowników przed hałasem.

85 dB jest natomiast wartością NDN dla poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy.

Nie należy więc przyjmować zasady, że „dopóki jest mniej niż 85 dB, nic nie trzeba robić”.

W zakresie BHP znaczenie mają również wartości niższe oraz całkowita ekspozycja pracownika podczas zmiany roboczej.

Jak często należy wykonywać pomiary hałasu?

Częstotliwość kolejnych pomiarów zależy od wyniku wcześniejszego badania.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami badania i pomiary hałasu wykonuje się:

co najmniej raz na dwa lata, jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono natężenie czynnika powyżej 0,2 do 0,5 wartości NDN;

co najmniej raz w roku, jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono natężenie czynnika powyżej 0,5 wartości NDN.

Częstotliwość badań nie jest więc taka sama dla każdego zakładu. Wynika bezpośrednio z uzyskanych wcześniej rezultatów.

Czy można przestać wykonywać okresowe pomiary hałasu?

W określonych sytuacjach przepisy pozwalają na odstąpienie od dalszych okresowych badań.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich pomiarów hałasu, wykonanych w odstępie dwóch lat, natężenie czynnika nie przekraczało 0,2 wartości NDN, pracodawca może odstąpić od wykonywania kolejnych pomiarów.

Nie oznacza to jednak, że temat hałasu na danym stanowisku zostaje zamknięty na zawsze.

Jeżeli warunki pracy się zmienią, może pojawić się obowiązek ponownego wykonania badań.

Kiedy pomiar hałasu należy powtórzyć wcześniej?

Pomiary należy wykonać ponownie także wtedy, gdy nastąpią zmiany mogące wpłynąć na poziom narażenia pracowników.

Przepisy wskazują między innymi zmiany:

wyposażenia technicznego,
procesu technologicznego,
warunków wykonywania pracy,
poziomu emisji czynnika,
poziomu narażenia pracowników.

Badanie powinno zostać wykonane również wtedy, gdy wystąpią inne okoliczności uzasadniające jego powtórzenie.

Przykładem może być sytuacja, w której przedsiębiorstwo wymienia linię produkcyjną, instaluje dodatkową maszynę, zmienia układ hali lub przenosi stanowiska pracowników bliżej źródła hałasu.

Nie należy wówczas automatycznie opierać oceny ryzyka na pomiarach wykonanych kilka lat wcześniej w zupełnie innych warunkach.

Kto może wykonywać pomiary hałasu w środowisku pracy?

Pomiary czynników szkodliwych w środowisku pracy nie powinny być wykonywane przypadkowym miernikiem dźwięku ani aplikacją zainstalowaną na telefonie.

Przepisy określają wymagania dotyczące podmiotów wykonujących takie badania. Co do zasady pomiary wykonują laboratoria posiadające odpowiednią akredytację w zakresie wykonywanych badań.

Ma to duże znaczenie, ponieważ wynik pomiaru może być podstawą:

oceny ryzyka zawodowego,
podejmowania działań ograniczających narażenie,
doboru ochronników słuchu,
dokumentacji BHP,
kontroli przeprowadzanej przez właściwe organy.

Aplikacja w telefonie może orientacyjnie wskazać, że w pomieszczeniu jest głośno, ale nie zastępuje profesjonalnego pomiaru środowiska pracy.

Jak przebiega pomiar hałasu na stanowisku pracy?

Przed wykonaniem pomiaru należy przede wszystkim dokładnie poznać charakter pracy na danym stanowisku.

Istotne są między innymi:

czynności wykonywane przez pracownika,
czas wykonywania poszczególnych czynności,
maszyny pracujące w trakcie zmiany,
okresy pracy urządzeń,
lokalizacja pracownika względem źródeł dźwięku,
zmienność poziomu hałasu podczas dnia pracy.

Nie zawsze wystarczy wykonanie jednego odczytu w wybranym miejscu hali.

Celem badania jest możliwie wiarygodne określenie rzeczywistego narażenia pracownika podczas wykonywania typowych obowiązków.

Z tego względu prawidłowe określenie organizacji i chronometrażu pracy ma bardzo duże znaczenie dla końcowego wyniku.

Co powinien zrobić pracodawca po otrzymaniu wyników?

Sam pomiar nie kończy obowiązków pracodawcy.

Wyniki powinny zostać przeanalizowane i wykorzystane między innymi przy ocenie ryzyka zawodowego.

Jeżeli stwierdzone zostanie nadmierne narażenie na hałas, pracodawca powinien dążyć przede wszystkim do ograniczenia go u źródła.

Możliwe działania obejmują między innymi:

zastosowanie cichszych maszyn i urządzeń,
zmianę technologii,
modernizację maszyn,
odpowiednią konserwację urządzeń,
zastosowanie obudów i ekranów akustycznych,
wyciszenie pomieszczeń,
zwiększenie odległości pracownika od źródła hałasu,
ograniczenie czasu ekspozycji,
zmianę organizacji pracy,
rotację pracowników,
wydzielenie stref zagrożenia,
stosowanie odpowiednich ochronników słuchu.

Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że w przypadku przekroczenia dopuszczalnych norm pracodawca powinien ustalić przyczynę przekroczenia i opracować program działań technicznych oraz organizacyjnych zmniejszających narażenie. Jeżeli jest to konieczne, pracownicy powinni zostać wyposażeni w odpowiednio dobrane ochronniki słuchu.

Czy wystarczy rozdać pracownikom ochronniki słuchu?

Nie.

Ochronniki słuchu są bardzo istotnym elementem zabezpieczenia pracownika, ale nie powinny zastępować działań mających na celu ograniczenie hałasu bezpośrednio u źródła.

W pierwszej kolejności należy rozważyć rozwiązania techniczne i organizacyjne.

Dopiero w sytuacji, w której narażenia nie da się skutecznie ograniczyć innymi metodami, szczególnego znaczenia nabierają środki ochrony indywidualnej.

Dodatkowo ochronniki słuchu powinny zostać prawidłowo dobrane. Zbyt słaba ochrona może nie zapewnić pracownikowi bezpieczeństwa, natomiast nadmierne tłumienie może utrudnić komunikację albo słyszenie sygnałów ostrzegawczych.

Dokumentacja pomiarów hałasu

Pracodawca ma również obowiązki związane z dokumentowaniem wyników badań.

Wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych należy odpowiednio rejestrować oraz udostępniać pracownikom.

Pracownicy narażeni na działanie danego czynnika powinni być informowani o aktualnych wynikach oraz o ich znaczeniu. Pracodawca prowadzi również rejestr czynników szkodliwych występujących na stanowiskach pracy oraz karty badań i pomiarów.

Dokumentacja może mieć istotne znaczenie podczas kontroli PIP lub Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Najczęstsze błędy pracodawców związane z pomiarami hałasu

Jednym z podstawowych błędów jest założenie, że pomiary są wymagane dopiero wtedy, gdy pracownik zgłasza, że na stanowisku jest bardzo głośno.

Ocena nie może być oparta wyłącznie na subiektywnym odczuciu.

Częste błędy to również:

brak rozpoznania źródeł hałasu,
korzystanie z bardzo starych wyników pomiarów,
brak ponownego badania po zmianie maszyn,
pomijanie rzeczywistego czasu ekspozycji pracownika,
nieuwzględnienie hałasu w ocenie ryzyka zawodowego,
brak informowania pracowników o wynikach,
traktowanie ochronników słuchu jako jedynego rozwiązania,
próba zastępowania profesjonalnego pomiaru aplikacją lub prostym miernikiem.

Prawidłowo wykonany pomiar pozwala nie tylko spełnić obowiązki wynikające z przepisów, ale przede wszystkim właściwie ocenić rzeczywiste ryzyko występujące na stanowisku.

Pomiary hałasu w miejscu pracy – podsumowanie

Pracodawca odpowiada za identyfikację czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy oraz za przeprowadzanie wymaganych badań i pomiarów.

Jeżeli na stanowiskach pracy występują maszyny, urządzenia lub procesy mogące generować szkodliwy poziom hałasu, konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej oceny narażenia.

Pierwsze badania czynników szkodliwych należy wykonać nie później niż w ciągu 30 dni od rozpoczęcia działalności, natomiast częstotliwość kolejnych pomiarów zależy przede wszystkim od wcześniej uzyskanych wyników. W przypadku zmian technologicznych, technicznych lub organizacyjnych wpływających na poziom narażenia konieczne może być wykonanie pomiaru ponownie.

Nie warto czekać na kontrolę lub pierwsze problemy zdrowotne pracowników. Rzetelny pomiar daje podstawę do prawidłowej oceny ryzyka zawodowego oraz wyboru odpowiednich środków ograniczających ekspozycję.

Potrzebujesz pomiaru hałasu w miejscu pracy?

SafeMeesh wykonuje pomiary środowiska pracy, w tym pomiary hałasu, zapylenia, mikroklimatu oraz oświetlenia. Pomagamy przedsiębiorcom ocenić warunki panujące na stanowiskach pracy i spełnić obowiązki wynikające z przepisów BHP.

Jeżeli w Twoim zakładzie wykorzystywane są maszyny lub urządzenia generujące hałas albo nie wiesz, czy dotychczasowe pomiary są nadal aktualne, skontaktuj się z SafeMeesh.

Profesjonalna ocena pozwoli określić poziom narażenia pracowników oraz ustalić, jakie dalsze działania powinny zostać podjęte.

Hałas w miejscu pracy - kiedy pracodawca musi wykonać pomiary?